Παράγουμε γνώση ή απλώς διδάσκουμε;

Θέλουμε πραγματικά να λειτουργούμε ως Ανώτατη Σχολή;

Η αναβάθμιση των Ακαδημιών Εμπορικού Ναυτικού αποτελεί μια δίκαιη και αναγκαία διεκδίκηση. Ωστόσο, πριν συνεχίσουμε να αναζητούμε αποκλειστικά τις ευθύνες στην Πολιτεία για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι ΑΕΝ, ίσως αξίζει να θέσουμε ένα ερώτημα και προς τον ίδιο μας τον εαυτό.

Λειτουργούμε πραγματικά ως μια ακαδημαϊκή κοινότητα ανώτατης εκπαίδευσης;

Το ερώτημα δεν αφορά τους τίτλους σπουδών, τις βαθμίδες ή τα επαγγελματικά δικαιώματα. Αφορά κάτι βαθύτερο. Αφορά το κατά πόσο οι ίδιοι συμβάλλουμε ουσιαστικά στην ανάπτυξη του γνωστικού αντικειμένου που υπηρετούμε και στην παραγωγή ακαδημαϊκού έργου που να αφήνει αποτύπωμα στις σχολές μας.

Στις ΑΕΝ υπηρετούν Πλοίαρχοι, Μηχανικοί, Ηλεκτρολόγοι, Ναυπηγοί, Μηχανολόγοι, Φυσικοί, Χημικοί, Μαθηματικοί, Νομικοί και πολλές ακόμη ειδικότητες με υψηλή κατάρτιση και πολύτιμη επαγγελματική εμπειρία. Το ερώτημα όμως δεν είναι ποια είναι τα προσόντα μας. Το ερώτημα είναι τι παράγουμε συλλογικά ως σχολές.

Η συζήτηση αυτή δεν αφορά μόνο τα μόνιμα μέλη του εκπαιδευτικού προσωπικού. Αφορά εξίσου τους ωρομίσθιους εκπαιδευτικούς, τους επιστημονικούς συνεργάτες και τους ναυτοδιδασκάλους που συμμετέχουν καθημερινά στην εκπαιδευτική διαδικασία των ΑΕΝ. Όλοι όσοι διδάσκουμε σε μια ακαδημαϊκή σχολή οφείλουμε να αφήνουμε πίσω μας έργο. Η συμβολή μας δεν μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά στις ώρες διδασκαλίας που πραγματοποιούμε μέσα στην τάξη.

Και εδώ γεννώνται ορισμένα εύλογα ερωτήματα.

Πόσες οργανωμένες επιστημονικές ή εκπαιδευτικές δράσεις με αντικείμενο τη Ναυτιλία και τη Ναυτική Εκπαίδευση παράγονται σήμερα από τις ίδιες τις ΑΕΝ;

Πόσες τεχνικές αναλύσεις, πόσες παρουσιάσεις, πόσα βοηθητικά συγγράμματα, πόσες σύγχρονες σημειώσεις και πόσο εκπαιδευτικό υλικό παράγεται από εμάς τους ίδιους για να στηρίξει και να αναπτύξει το διδακτικό μας έργο, να επικαιροποιήσει την ύλη που διδάσκουμε και να εμπλουτίσει τη διδασκαλία με τις εξελίξεις της σύγχρονης Ναυτιλίας;

Πόσοι από εμάς έχουμε συγγράψει σύγχρονες σημειώσεις που να συμπληρώνουν την υπάρχουσα βιβλιογραφία και να καλύπτουν τεχνολογίες, κανονισμούς και εξελίξεις που δεν περιλαμβάνονται ακόμη στα εγκεκριμένα συγγράμματα;

Πόσοι έχουμε παρουσιάσει εργασίες, μελέτες ή ανακοινώσεις που να σχετίζονται άμεσα με το αντικείμενο που διδάσκουμε στις ΑΕΝ;

Και ακόμη σημαντικότερο:

Πόσο από το επιστημονικό έργο που παράγεται συνδέεται πραγματικά με τη Ναυτιλία, τη Ναυτική Εκπαίδευση και τα γνωστικά αντικείμενα που υπηρετούμε καθημερινά;

Διότι ασφαλώς η επιστημονική δραστηριότητα κάθε εκπαιδευτικού είναι θεμιτή και επιθυμητή. Όμως όταν διεκδικούμε να λειτουργούμε ως ακαδημαϊκές σχολές ναυτικής εκπαίδευσης, οφείλουμε να αναρωτηθούμε κατά πόσο το έργο που παράγουμε συμβάλλει ουσιαστικά στην ανάπτυξη της Ναυτιλίας, της Ναυτικής Εκπαίδευσης και των ίδιων των σχολών μας.

Η αλήθεια είναι ότι όταν παράγεται κάποιο έργο, αυτό συνήθως παραμένει προσωπικό. Οι δημοσιεύσεις, οι ανακοινώσεις και οι επιστημονικές δραστηριότητες συνδέονται συχνά με την ατομική ακαδημαϊκή εξέλιξη του κάθε εκπαιδευτικού και την ενίσχυση του προσωπικού του φακέλου. Αυτό είναι θεμιτό και απολύτως κατανοητό.

Όμως ένα ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα δεν κρίνεται μόνο από τις ατομικές διαδρομές των μελών του.

Κρίνεται κυρίως από το συλλογικό έργο που παράγει ως κοινότητα.

Και εδώ εντοπίζεται ίσως η μεγαλύτερη αδυναμία μας.

Δεν έχουμε καταφέρει να δημιουργήσουμε κουλτούρα συλλογικής παραγωγής γνώσης. Δεν έχουμε καταφέρει να μετατρέψουμε την εμπειρία, τη γνώση και την επιστημονική δραστηριότητα των ανθρώπων μας σε οργανωμένο ακαδημαϊκό κεφάλαιο των σχολών.

Η πραγματικότητα είναι ότι οι περισσότεροι σπουδαστές εξακολουθούν να στηρίζονται σχεδόν αποκλειστικά στα υπάρχοντα συγγράμματα. Ελάχιστοι εκπαιδευτικοί παράγουν συστηματικά συμπληρωματικό εκπαιδευτικό υλικό, σύγχρονες σημειώσεις, τεχνικά βοηθήματα ή αναλύσεις που να ανανεώνουν την ύλη των μαθημάτων, να ενσωματώνουν τις συνεχείς τεχνολογικές εξελίξεις της σύγχρονης Ναυτιλίας και να συμπληρώνουν δημιουργικά την υπάρχουσα βιβλιογραφία.

Κι όμως, υπάρχουν τα μέσα για να γίνει αυτό.

Υπάρχει η ψηφιακή πλατφόρμα MarEdu, η οποία δίνει τη δυνατότητα ανάρτησης παρουσιάσεων, τεχνικών σημειώσεων, παραδειγμάτων, μελετών περίπτωσης, πρόσθετης βιβλιογραφίας και κάθε είδους υποστηρικτικού υλικού για τους σπουδαστές.

Αναρωτιέμαι όμως πόσο συστηματικά αξιοποιούμε αυτή τη δυνατότητα.

Πόσοι από εμάς αναρτούμε υλικό που να ξεπερνά τα όρια του βασικού συγγράμματος;

Πόσοι εμπλουτίζουμε τα μαθήματα μας με σύγχρονες τεχνολογικές εξελίξεις, πραγματικά παραδείγματα από σύγχρονα πλοία και πρόσθετο εκπαιδευτικό υλικό που να παραμένει διαθέσιμο και στους επόμενους σπουδαστές;

Το ίδιο ερώτημα αφορά και τις πτυχιακές εργασίες.

Κάθε χρόνο εκπονούνται εργασίες που συχνά περιέχουν αξιόλογη προσπάθεια και χρήσιμα συμπεράσματα. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος αυτού του υλικού καταλήγει να αρχειοθετείται χωρίς να αξιοποιείται περαιτέρω.

Η γνώση δεν συσσωρεύεται.

Δεν οργανώνεται.

Δεν αναδεικνύεται.

Δεν μετατρέπεται σε περιουσία της σχολής.

Έτσι, ενώ κατά καιρούς παράγεται αξιόλογη δουλειά από μεμονωμένους συναδέλφους ή σπουδαστές, σπάνια αυτή μετατρέπεται σε μόνιμο ακαδημαϊκό κεφάλαιο που να παραμένει διαθέσιμο και αξιοποιήσιμο από τις επόμενες γενιές.

Ίσως λοιπόν το δυσκολότερο ερώτημα δεν είναι τι δεν κάνει η Πολιτεία για τις ΑΕΝ.

Ίσως το δυσκολότερο ερώτημα είναι τι δεν κάνουμε εμείς οι ίδιοι για τις ΑΕΝ.

Μήπως έχουμε επαναπαυθεί στη διδασκαλία θεωρώντας ότι αυτή αρκεί από μόνη της για να μας κατατάξει στον χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης;

Μήπως έχουμε αποδεχθεί μια πραγματικότητα όπου η ακαδημαϊκή δραστηριότητα περιορίζεται στις ατομικές πρωτοβουλίες ορισμένων συναδέλφων αντί να αποτελεί οργανωμένη και συλλογική λειτουργία της σχολής;

Το ερώτημα λοιπόν είναι απλό αλλά θεμελιώδες:

Παράγουμε ακαδημαϊκό έργο ως σχολές ή περιοριζόμαστε κυρίως στη διδασκαλία;

Διότι αυτή είναι ίσως η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα σε μια σχολή που εκπαιδεύει και σε μια ακαδημαϊκή κοινότητα που παράγει γνώση.

Η αναγνώριση δεν είναι μόνο θέμα νόμων και θεσμικών ρυθμίσεων.

Είναι και θέμα ακαδημαϊκού αποτυπώματος.

Και το ακαδημαϊκό αποτύπωμα δεν το δημιουργούν οι τίτλοι.

Το δημιουργεί το έργο.

Ίσως λοιπόν το σημαντικότερο βήμα για την αναβάθμιση των ΑΕΝ να μην είναι αυτό που θα ζητήσουμε από την Πολιτεία.

Ίσως να είναι αυτό που θα απαιτήσουμε πρώτα από τον ίδιο μας τον εαυτό.

Για την «Κοινή Πλεύση»

Μπάλλας Αναστάσιος

Αρχιμηχανικός / Μηχανικός Α’ Τάξης Ε.Ν.
Επίκουρος Καθηγητής ΑΕΝ Ασπροπύργου